Theo anh (chị), việc quy định về tiền lương của doanh nghiệp theo Bộ luật Lao động 2019 có ảnh hưởng như thế nào đến người lao động?

Hỏi: Theo anh (chị), việc quy định về tiền lương của doanh nghiệp theo Bộ luật Lao động 2019 có ảnh hưởng như thế nào đến người lao động?

Đáp: Theo quy định tại khoản 1 Điều 90 Bộ luật Lao động 2019 quy định: “Tiền lương là số tiền mà người sử dụng lao động trả cho người lao động theo thỏa thuận để thực hiện công việc, bao gồm mức lương theo công việc hoặc chức danh, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác“. Tiền lương có vai trò rất quan trọng không chỉ đối với bản thân người lao động, gia đình người lao động mà còn đối với cả người sử dụng lao động và nhà nước, xã hội. Tiền lương là nguồn thu nhập, nguồn sống chủ yếu của đại bộ phận người lao động và gia đình họ. Điều đó cho thấy, mức độ duy trì và nâng cao chất lượng cuộc sống của người lao động  đến đâu sẽ phụ thuộc rất nhiều vào số tiền lương mà họ nhận được khi tham gia quan hệ lao động.tiền lương là một trong những căn cứ để người sử dụng lao động hoạch định chiến lược sản xuất kinh doanh, tổ chức và quản lý lao động trong đơn vị. Thông qua vai trò kích thích người lao động phát huy tài năng, sáng tạo, tích luỹ kinh nghiệm… tiền lương chính là đòn bẩy kinh tế, thúc đẩy tiết kiệm nguyên vật liệu, tăng năng suất lao động và tăng trưởng kinh tế trong doanh nghiệp. Vì vậy, việc quy định về tiền lương của doanh nghiệp theo Bộ luật Lao động 2019 có ảnh hưởng rất lớn đến người lao động, một số điểm nổi bật như sau:

Thứ nhất, Nhà nước không can thiệp trực tiếp vào tiền lương của doanh nghiệp.

Điều 93 Bộ luật Lao động 2019 quy định về xây dựng thang lương, bảng lương và định mức lao động như sau:

“1. Người sử dụng lao động phải xây dựng thang lương, bảng lương và định mức lao động làm cơ sở để tuyển dụng, sử dụng lao động, thỏa thuận mức lương theo công việc hoặc chức danh ghi trong hợp đồng lao động và trả lương cho người lao động.

2. Mức lao động phải là mức trung bình bảo đảm số đông người lao động thực hiện được mà không phải kéo dài thời giờ làm việc bình thường và phải được áp dụng thử trước khi ban hành chính thức.
3. Người sử dụng lao động phải tham khảo ý kiến của tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở đối với nơi có tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở khi xây dựng thang lương, bảng lương và định mức lao động.

Thang lương, bảng lương và mức lao động phải được công bố công khai tại nơi làm việc trước khi thực hiện”.

Quy định này là điểm khác biệt so với Bộ luật Lao động 2012. Theo quy định tại Điều 93 Bộ luật Lao động 2019, việc xây dựng thang bảng lương và định mức lao động phải dựa trên các nguyên tắc xây dựng thang lương, bảng lương và định mức lao động do chính phủ quy định. Người lao động có trách nhiệm xây dựng thang lương, bảng lương, định mức lao động làm cơ sở để tuyển dụng, sử dụng lao động, thỏa thuận mức lương ghi trong hợp đồng lao động và trả lương cho người lao động. Doanh nghiệp được chủ động trong việc xây dựng thang lương, bảng lương và định mức lao động trên cơ sở thương lượng, thỏa thuận với người lao động. Như vậy, việc quy định về tiền lương theo Điều 93 đã làm cho người sử dụng lao động và người lao động chủ động về chế độ tiền lương, người lao động có quyền thỏa thuận về chế độ tiền lương để bảo đảm được quyền và lợi ích hợp pháp của mình và cũng phải theo một nguyên tắc nhất định trong việc xây dựng thang lương, bảng lương, định mức lao động.

Thứ hai, người lao động có thể ủy quyền cho người khác nhận lương.

Khoản 1, Điều 94 Bộ luật Lao động 2019 quy định: “Trường hợp người lao động không thể nhận lương trực tiếp thì người sử dụng lao động có thể trả lương cho người được người lao động ủy quyền hợp pháp”.

Như vậy, không phải lúc nào người lao động cũng có đủ điều kiện để nhận lương trực tiếp, vì vậy, Bộ luật Lao động 2019 quy định người lao động có thể ủy quyền cho người khác nhận lương để đảm bảo được quyền lợi của người lao động, đây cũng là điểm mới so với Bộ luật Lao động 2012. Đồng thời, khi nhận lương có thể ủy quyền cho người khác thì người lao động mang trong mình cảm giác thoải mái, thuận tiện khi không phải lúc nào cũng phải đến nơi nhận lương trực tiếp.

Thứ ba, không ép người lao động dùng lương để mua hàng hóa, dịch vụ của người sử dụng lao động

Khoản 2 Điều 94 Bộ luật Lao động 2019 quy định: “Người sử dụng lao động không được hạn chế hoặc can thiệp vào quyền tự quyết chi tiêu lương của người lao động; không được ép buộc người lao động chi tiêu lương vào việc mua hàng hóa, sử dụng dịch vụ của người sử dụng lao động hoặc của đơn vị khác mà người sử dụng lao động chỉ định“.

Như vậy, đây là một quy định mới so với Bộ luật Lao động 2012, việc quy định người sử dụng lao động không được hạn chế hoặc can thiệp vào quyền tự quyết chi tiêu lương của người lao động, không được ép buộc người lao động chi tiêu lương vào việc mua hàng hóa, dịch vụ của người sử dụng lao động hoặc của đơn vị khác mà người sử dụng lao động chỉ định sẽ đảm bảo nguyên tắc quyền tự do của người lao động. Nếu không có quy định này, người lao động luôn cảm thấy gánh nặng khi phải nghe theo sự chỉ đạo của người sử dụng lao động trong khi tiền lương là tiền của mình.

Thứ tư, khi trả lương, doanh nghiệp phải gửi bảng kê chi tiết cho người lao động.

Tại khoản 3 Điều 95 Bộ luật Lao động 2019 quy định: “Mỗi lần trả lương, người sử dụng lao động phải thông báo bảng kê trả lương cho người lao động, trong đó ghi rõ tiền lương, tiền lương làm thêm giờ, tiền lương làm việc vào ban đêm, nội dung và số tiền bị khấu trừ (nếu có)“.

Như vậy, việc quy định trên để nhằm công khai, minh bạch tiền lương của người lao động, Bộ luật Lao động 2019 yêu cầu mỗi lần trả lương, người sử dụng lao động phải thông báo bảng kê trả lương người lao động, trong đó ghi rõ: Tiền lương; Tiền lương làm thêm giờ; Tiền lương làm việc vào ban đêm; Nội dung và số tiền bị khấu trừ (nếu có).

Thứ năm, người lao động có thể được thưởng không chỉ bằng tiền.

Khoản 1 Điều 104 Bộ luật 2019 quy định: “Thưởng là số tiền hoặc tài sản hoặc bằng các hình thức khác mà người sử dụng lao động thưởng cho người lao động căn cứ vào kết quả sản xuất, kinh doanh, mức độ hoàn thành công việc của người lao động“.

Như vậy, Bộ luật Lao động 2019 quy định về “Thưởng” thay vì “Tiền thưởng” như Bộ luật Lao động 2012. Theo đó, khái niệm thưởng cho người lao động cũng được mở rộng thưởng là số tiền hoặc tài sản hoặc bằng các hình thức khác mà người sử dụng lao động thưởng cho người lao động căn cứ vào kết quả sản xuất, kinh doanh, mức độ hoàn thành công việc của người lao động. Sở dĩ, việc quy định như vậy sẽ đảm bảo đời sống tinh thần cho người lao động, vì ngoài tiền ra thì người lao động còn có mong muốn được thưởng tài sản hoặc các hình thức khác.

Bên cạnh những điểm mới quy định về tiền lương của Bộ luật Lao động 2019 thì các quy định về lương cơ sở, lương tối thiểu, mức thu nhập tối thiểu của người lao động hay lương thêm giờ cũng có ảnh hưởng lớn đến người lao động, áp dụng từ trước đến nay và được người lao động ghi nhận cũng như đạt được kết quả mà nhà làm luật mong muốn.

Tóm lại, việc quy định về tiền lương của doanh nghiệp theo Bộ luật Lao động 2019 vừa có ảnh hưởng tích cực, vừa có ảnh hưởng tiêu cực đến người lao động. Tuy nhiên, chúng ta không thể phủ nhận những mặt ưu điểm của những điều luật đó khi những điều đó mang lại cho người lao động được sự chủ động, tự do, đảm bảo quyền lợi của người lao động, tránh những tranh chấp lao động không đáng có. Và chắc chắn rằng trong lương lai, khi xã hội ngày càng phát triển, sẽ có những thay đổi về những quy định của pháp luật để những quyền và lợi ích của người lao động sẽ được đảm bảo hơn nữa.