Tại sao nói hiến pháp là công cụ kiểm soát quyền lực nhà nước?

Hỏi: Tại sao nói hiến pháp là công cụ kiểm soát quyền lực nhà nước?

Đáp:

Bên cạnh chức năng duy trì và đảm bảo cuộc sống của con người trước những xâm phạm của chủ thể khác, thì nhà nước cũng chính là một chủ thể xâm phạm một cách nghiêm trọng đến con người. Vì nhà nước xét cho cùng cũng là do con người tạo ra nên nhà nước cũng mang bản tính tốt và xấu của con người. Người đại diện cho nhân dân quản lí nhà nước đang cầm trong tay quyền tự nhiên của cộng đồng, nếu không kiểm soát được quyền lực thì quyền lực nhà nước sẽ bị tha hoá, nhân dân là chủ thể giao quyền, uỷ quyền sẽ bị mất quyền. Nơi nào thiếu sự kiểm soát, giám sát quyền lực thì nơi đó nảy sinh vấn đề lạm quyền. Vì vậy, hiến pháp cần có những nội dung giới hạn và kiểm soát quyền lực nhà nước để tránh tình trạng tổ chức hoặc cá nhân lợi dụng quyền lợi để phục vụ lợi ích riêng của mình.

Mọi chủ thể mang quyền lực nhà nước đều phải đứng dưới hiến pháp là pháp luật, tổ chức quyền lực nhà nước phải tuân theo nguyên tắc phân quyền, sự giới hạn và kiểm soát quyền lực nhà nước đặt nhà nước dưới sự điều chỉnh của pháp luật. Mọi hoạt động của nhà nước phải dựa trên hiến pháp, pháp luật, không được tuỳ tiện…

Kiểm soát quyền lực nhà nước là một trong những chức năng cơ bản của hiến pháp:

– Thứ nhất: Hiến pháp là văn bản giới hạn quyền lực của các cơ quan nhà nước, vì vậy hiến pháp là công cụ chủ yếu để nhân dân kiểm soát quyền lực nhà nước, là công cụ chủ yếu để thiết lập trật tự pháp luật, trật tự xã hội.

– Thứ hai: Hiến pháp xác định cách thức tổ chức quyền lực nhà nước. Qua quy định của hiến pháp chúng ta có thể xác định nguyên tắc tổ chức quyền lực nhà nước là phân chia quyền lực và kiềm chế đối trọng giữa ba nhánh chính quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp hay là nguyên tắc tập quyền.

– Thứ ba: Hiến pháp là văn bản pháp lí tối cao có vai trò giới hạn quyền lực nhà nước, làm cho quyền lực có sự thống nhất, tập trung quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân, chống sự lạm dụng quyền lực.

– Thứ tư: Để tránh việc lộng quyền, lạm quyền thì cần phải có sự kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước, đây là một điểm rất quan trọng. Việc có thêm nguyên tắc hiến định về sự phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan trong việc thực hiện quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp đã tạo điều kiện cho các cơ quan nhà nước có sự kiểm soát, giám sát lẫn nhau trong việc thực hiện quyền lực nhà nước. Kiểm soát để thấy được những hạn chế, yếu kém trong khâu quản lí. Từ đó để phòng chống quan liêu, tham nhũng, để nhân dân có cơ sở hiến định giám sát quyền lực NN

Do những điều kiện chủ quan và khách quan, nguyên tắc kiểm soát quản lí nhà nước mãi đến hiện nay mới được quy định tại Khoản 3 Điều 2 Hiến pháp 2013 “”. Lần đầu tiên trong lịch sử lập hiến Việt Nam, kiểm soát quyền lực nhà nước được quy định ở tầm Hiến pháp. Sự kiểm soát quyền lực nhà nước trước hết thể hiện trong sự phân quyền mà biểu hiện là Hiến pháp 2013 của Việt Nam quy định quyền lập pháp tại khoản 2 Điều 69, quyền hành pháp tại khoản 1 Điều và quyền tư pháp tại khoản 1 Điều 102.

Như vậy thông qua Hiến pháp, nhân dân được bảo vệ các quyền cơ bản và quyền công dân, tham gia quản lý nhà nước, quản lí xã hội, kiểm soát được quyền lực nhà nước, bảo đảm quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân và tránh tình trạng lạm dụng quyền lực.