Phân tích vai trò của Mặt trận tổ quốc Việt Nam trong bầu cử đại biểu Quốc hội theo pháp luật hiện hành?
Hỏi: Phân tích vai trò của Mặt trận tổ quốc Việt Nam trong bầu cử đại biểu Quốc hội theo pháp luật hiện hành?
Đáp:
Nhiệm vụ của Mặt trận trong bầu cử, gồm: Điều 19 Luật Mặt trận Tổ quốc. Cụ thể:
– Tổ chức các hội nghị hiệp thương
+ Mục 2 Chương V Điều 38, 39, 43, 44, 48, 49 Luật Bầu cử.
+ Là chủ thể duy nhất lập danh sách ứng cử viên: Điều 47, 48 Luật Bầu cử.
+ Như vậy, danh sách những người ứng cử do Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức thành viên của Mặt trận Tổ quốc hiệp thương giới thiệu thể hiện một quy trình lựa chọn, giới thiệu thực sự dân chủ, công khai và chặt chẽ dựa trên ý kiến, nguyện vọng của cử tri, của nhân dân.
– Tổ chức hội nghị tiếp xúc cử tri để tuyên truyền, vận động bầu cử
Trong vận động bầu cử, Mặt trận Tổ quốc có vai trò, trách nhiệm rất quan trọng, đó là tổ chức các hội nghị tiếp xúc cử tri cho người ứng cử ĐBQH, đại biểu HĐND (Khoản 3, Điều 62).
Vận động bầu cử của người ứng cử đại biểu dân cử là hoạt động (Điều 65).
Nội dung vận động bầu cử của người ứng cử bao gồm: (Khoản c, d Điều 66).
Trách nhiệm cơ quan nhà nước: (Khoản 4 Điều 62).
Với tư cách là chủ thể có trách nhiệm tổ chức vận động bầu cử, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tổ chức các hội nghị tiếp xúc cử tri. Việc tổ chức hội nghị tiếp xúc cử tri của người ứng cử đại biểu dân cử bao gồm (Điều 66).
Qua thực tiễn các kỳ bầu cử trước, để nâng cao chất lượng vận động bầu cử, cần quy định thống nhất về tiếp xúc cử tri, vận động bầu cử như: số lượng cuộc tiếp xúc đối với mỗi người ứng cử; số lượng tối thiểu cử tri tham dự ở một cuộc tiếp xúc; nội dung, hình thức và thời gian ứng cử viên trình bày chương trình hành động trước hội nghị tiếp xúc cử tri; trách nhiệm cụ thể của chính quyền, cơ quan, tổ chức có liên quan trong công tác vận động bầu cử.
– Tổ chức hoạt động giám sát (Khoản 5 Điều 4)
+ Giám sát việc thành lập và hoạt động của các tổ chức phụ trách bầu cử (nhất là ở địa phương) bảo đảm đúng pháp luật, như: về cơ cấu, thành phần, số lượng thành viên, bảo đảm có đại diện các tổ chức chính trị – xã hội tham gia (Điều 22). Trong đó, việc tham gia của đại diện Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và một số tổ chức thành viên vào các tổ chức phụ trách bầu cử là điều kiện để Mặt trận Tổ quốc thực hiện tốt hoạt động giám sát của mình trong cuộc bầu cử nói chung cũng như giám sát việc thành lập các tổ chức phụ trách bầu cử nói riêng.
+ Giám sát việc giới thiệu người ra ứng cử và thủ tục làm hồ sơ ứng cử; giám sát việc tổ chức lấy ý kiến cử tri nơi cư trú đối với người ứng cử; giám sát việc tổ chức lấy ý kiến cử tri nơi công tác của người được cơ quan, tổ chức, đơn vị giới thiệu ứng cử ĐBQH; giám sát việc hướng dẫn thủ tục hoàn tất hồ sơ, thời hạn nộp hồ sơ (kể cả với những người tự ứng cử), việc chuyển hồ sơ; số lượng người giới thiệu ứng cử so với số lượng đại biểu được bầu; thành phần, số lượng cử tri lấy ý kiến ở nơi cư trú.
+ Giám sát việc lập danh sách cử tri, việc giải quyết khiếu nại, tố cáo về danh sách cử tri và việc niêm yết danh sách những người ứng cử. (Điều 60).
+ Giám sát việc vận động bầu cử, việc tiếp xúc giữa cử tri với người ứng cử vận động bầu cử. Cụ thể là: giám sát thành phần, số lượng cử tri, cách bố trí, sắp xếp nơi diễn ra hội nghị tiếp xúc cử tri, giám sát việc người ứng cử trình bày dự kiến chương trình hành động, ý kiến về thực hiện nhiệm vụ của người ĐBQH, đại biểu HĐND các cấp nếu trúng cử; giám sát việc vận động bầu cử bằng phương tiện thông tin đại chúng và tuyên truyền về bầu cử, bảo đảm công bằng giữa những người ứng cử khi sử dụng các phương tiện thông tin đại chúng trong vận động bầu cử; trách nhiệm của các cơ quan thông tin đại chúngnơi diễn ra vận động bầu cử; trách nhiệm của cơ quan, tổ chức có người ứng cử đang vận động bầu cử bằng phương tiện thông tin đại chúng; trách nhiệm của người ứng cử; tình hình chung về tuyên truyền công tác bầu cử ở địa phương.
+ Giám sát trình tự bầu cử, thể thức bỏ phiếu trong ngày bầu cử: Qua giám sát, nếu phát hiện có sai sót, lệch lạc trong các hoạt động trên thì kiến nghị với cơ quan có thẩm quyền để điều chỉnh cho phù hợp với pháp luật bầu cử. Mặt trận Tổ quốc không tự ý xử lý vấn đề không thuộc thẩm quyền và chức năng của mình.
Về hình thức, Mặt trận Tổ quốc các cấp phối hợp với các tổ chức phụ trách bầu cử để cùng giám sát hoặc chủ động thực hiện nhiệm vụ giám sát. Các hình thức giám sát trực tiếp qua việc tổ chức các hội nghị hiệp thương, hội nghị cử tri nơi cư trú, hội nghị gặp gỡ tiếp xúc giữa ứng cử viên với cử tri để vận động bầu cử; hoặc các hình thức gián tiếp như: tiếp dân và xử lý đơn thư khiếu nại của công dân, phản ánh ý kiến, tâm tư, nguyện vọng của nhân dân; tuyên truyền, vận động cử tri thực hiện quyền bầu cử; thông qua các phương tiện thông tin đại chúng, thông qua hoạt động của các tổ chức phụ trách bầu cử, và các hình thức phù hợp khác.
Theo quy định của pháp luật, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có quyền và trách nhiệm tham gia, có vai trò quan trọng góp phần bảo đảm để cuộc bầu cử tiến hành được dân chủ, bình đẳng, đúng pháp luật.