So sánh tòa án tối cao Anh, Mỹ?

Hỏi: So sánh tòa án tối cao Anh, Mỹ?

Đáp:

– Là một trong hai dòng họ pháp luật lớn nhất thế giới, Common Law là dòng họ pháp luật bao gồm rất nhiều hệ thống pháp luật khác nhau. Trong đó, khi nhắc đến dòng họ pháp luật này không thể không kể đến hệ thống pháp luật của Vương quốc Anh và Mỹ. Một trong những bộ phận quan trọng của hệ thống pháp luật chính là tòa tối cao. Tìm hiểu về hệ thống tòa án nói chung và tòa tối cao của hai quốc gia này, ta thấy được những điểm tương đồng và khác biệt đáng chú ý.

Những điểm tương đồng

– Tòa án tối cao cùng thuộc dòng họ pháp luật Common Law một dòng pháp luật lớn có ảnh hưởng trên thế giới.  

– Đều là cấp xét xử cao nhất trong hệ thống tòa án của hai quốc gia, có vị trí cao nhất trong hệ thống tòa án quốc gia đó.

Những điểm khác nhau

* Vị trí:

– Ở Anh: Toà tối cao ở Anh là sự hợp nhất của Toà phúc thẩm, Toà cấp cao và Toà hình sự trung ương. Trước đây, khác với ở Mỹ, toà án tối cao ở Anh không phải là cấp cao nhất trong hệ thống tư pháp. Tuy nhiên khi những điều khoản trong Luật cải tổ Hiến Pháp có hiệu lực vào tháng 10 năm 2009 thì Toà án tối cao sẽ được cơ cấu lại, và phạm vi thẩm quyền của nó sẽ mang đúng nghĩa là cấp xét xử cao nhất, các phán quyết sẽ mang tính chất quyết định cuối cùng trong hệ thống pháp luật Anh.

– Ở Mỹ: Khác với hệ thống tòa án của Anh, nơi cái được gọi là “Tòa án tối cao” thực chất lại không phải là tòa án cao nhất trong hệ thống tòa án. Ở Mỹ, Toà án tối cao liên bang là cấp xét xử cao nhất trong hệ thống tòa án Liên bang và là tòa án thực sự rất có quyền lực.

* Thành phần:

– Ở Anh: Tòa có 12 thẩm phán, trong đó có một chánh án và một phó chánh án, đều do Nữ hoàng Anh bổ nhiệm. Nữ hoàng có thể ban lệnh tăng thêm số lượng thẩm phán nếu lệnh đó được cả hai viện của Nghị viện chấp nhận.

– Ở Mỹ: Tòa có 9 thẩm phán, trong đó có một chánh án, do tổng thống bổ nhiệm với sự chấp thuận của Thượng nghị viện.

* Chức năng:

– Ở Anh: Tòa án tối cao chỉ xét xử phúc thẩm những vụ việc có liên quan rộng rãi tới lợi ích cộng đồng và là cấp xét xử phúc thẩm cuối cùng đối với những vụ việc dân sự và hình sự của England, xứ Wales, Bắc Ireland. Riêng đối với Scotland, Tòa chỉ là cấp xét xử phúc thẩm cuối cùng đối với vụ việc dân sự mà không xét xử phúc thẩm vụ việc hình sự.

– Ở Mỹ:

+ Tòa án tối cao có quyền tùy ý trong việc thụ lý hồ sơ khiếu kiện với một vài ngoại lệ: Tòa chỉ xét xử những vụ việc mà Tòa muốn xử; Tòa có toàn quyền quyết định tiếp nhận giải quyết đơn kháng cáo, kháng nghị nếu cảm thấy đó là vụ việc quan trọng hoặc vì mâu thuẫn nào đó trong các phán quyết của tòa án kinh lí phúc thẩm hoặc vì một vài lí do nào đó.

+ Chức năng của Tòa án tối cao khá phức tạp vì ngoài chức năng xét xử của cấp phúc thẩm cuối cùng trong hệ thống tòa án Mỹ, Tòa còn có quyền xem xét tình hợp hiến của các văn bản pháp luật và các hành vi của Chính phủ (Cấp xét xử phúc thẩm cao nhất trong hệ thống tòa án của Anh không có quyền năng này).

 Nhận xét: Tính tối cao của Toà án tối cao ở Anh nghiêng về hình thức nhiều hơn. Khi cơ cấu của Toà án được tổ chức lại, có thể phạm vi quyền lực và thẩm quyền xét xử của Toà tối cao của Anh sẽ tương đương với Toà án tối cao liên bang của Mỹ. Khối lượng công việc của Toà án tối cao tại Mỹ có thể không nhiều bằng tại Anh, bởi trước khi vụ việc được đưa lên cấp tối cao, phải qua nhiều cấp phúc thẩm tại từng bang riêng biệt, phúc thẩm tại cấp liên bang, rồi mới tới cấp tối cao. Chính sự phân chia này làm tăng hiệu quả trong hoạt động xét xử của ngành tư pháp Hoa Kì.

* Nguyên nhân dẫn đến sự khác nhau

– Nguyên nhân dẫn đến sự khác biệt trên là do Anh là một quốc gia có dân cư gần như thuần nhất còn Mỹ lại là nước có dân số chủ yếu là dân nhập cư, đa tôn giáo, đa sắc tộc đi cùng với lối sống và đặc trưng về nền kinh tế xã hội cũng khác nhau, nên trong cách suy nghĩ và tư duy pháp lý có những điểm khác biệt là điều tất yếu.

– Bên cạnh đó, nhà nước Mỹ được tổ chức dưới dạng Cộng hòa Liên bang, trong đó các bang có chủ quyền độc lập của riêng mình.  Ở Anh, nhà nước được tổ chức dưới dạng Quân chủ Lập hiến với Thủ tướng đảm nhiệm vị trí đứng đầu Chính phủ.

Như vậy, chúng ta có thể nhận thấy rằng tòa tối cao của Vương quốc Anh và Mỹ có những điểm tương đồng và những điểm khác biệt, điều đó làm cho chúng có sự gặp gỡ nhau nhưng cũng mang trong mình những nét đặc trưng riêng, làm nên bản sắc riêng. Từ đó, trong sự vận động tất yếu của mình, chúng có học hỏi, hội tụ với nhau, mỗi tòa tối cao sẽ phát huy được những thế mạnh, khắc phục những hạn chế của mình để trở thành cơ sở cho một hệ thống tòa án toàn thế giới phát triển, tiến bộ và đáp ứng được nhu cầu của toàn bộ nhân loại.