So sánh hệ thống tòa án Anh, Mỹ?

Hỏi: So sánh hệ thống tòa án Anh, Mỹ?

Đáp:

– Là một trong hai dòng họ pháp luật lớn nhất thế giới, Common Law là dòng họ pháp luật bao gồm rất nhiều hệ thống pháp luật khác nhau. Trong đó, khi nhắc đến dòng họ pháp luật này không thể không kể đến hệ thống pháp luật của Vương quốc Anh và Mỹ. Một trong những bộ phận quan trọng của hệ thống pháp luật chính là hệ thống tòa án. Hệ thống tòa án là cơ quan cao nhất trong hệ thống xét xử của mỗi quốc gia, là cơ quan thi hành quyền tư pháp trong hệ thống của các cơ quan quyền lực nhà nước. Tìm hiểu về hệ thống pháp luật nói chung và hệ thống tòa án của hai quốc gia này, ta thấy được những điểm tương đồng và khác biệt đáng chú ý.

Những điểm tương đồng

– Hai hệ thống tòa án cùng thuộc dòng họ pháp luật Common Law một dòng pháp luật lớn có ảnh hưởng trên thế giới.  

– Đều thừa nhận tiền lệ pháp như một nguồn luật.

– Hệ thống tòa án đều được cấp xét xử: Hệ thống tòa án liên bang tại Mỹ gồm có 3 cấp độ: tòa án địa phương (tòa sơ thẩm), tòa án khu vực là cấp phúc thẩm đầu tiên, và tòa án Tối cao Hoa kỳ – cấp phúc thẩm cao nhất trong hệ thống liên bang. Còn trong hệ thống tòa án Vương Quốc Anh, cấp cơ sở bao gồm tòa đại hạt, tòa án cấp cao bao gồm tòa Nữ hoàng, tòa gia đình, tòa đại pháp, tòa phúc thẩm, tòa án hình sự trung ương và cấp xét xử cao nhất là tòa án Tối cao Vương Quốc Anh.

– Chế độ thẩm phán: Có nhiệm kỳ suốt đời.

– Công tố viên và luật sư biện hộ đóng vai trò chủ yếu và chủ động trong quá trình tranh tụng.

Những điểm khác nhau

* Chức năng của tòa án: – Ở Anh, tòa án có chức năng xét xử, làm luật và làm chính sách.

– Ở Mỹ, tòa án có chức năng xét xử và xét tính hợp hiến.

* Hệ thống tòa án

– Ở Anh: Hệ thống tòa án đơn nhất, phân chia thành Tòa án cấp trên, cấp dưới:

+ Tòa án cấp cơ sở gồm:

Tòa địa hạt: cấp thấp nhất trong hệ thống tòa dân sự, chỉ xét xử trong lĩnh vực dân sự.

Tòa pháp quan: cấp thấp nhất trong hệ thống tòa hình sự, xét xử trong lĩnh vực hình sự.

+ Tòa cấp trên:

Tòa án cấp cao: gồm 3 tòa là Tòa Nữ hoàng chuyên trách, Tòa đại pháp chuyên trách, Tòa gia đình chuyên trách.

Tòa án hình sự trung ương: là tòa án cấp trên của tòa pháp quan, có thêm thẩm quyền xét xử phúc thẩm những vụ việc đã được xét xử bởi tòa pháp quan khi có kháng cáo.

Tòa phúc thẩm: gồm Tòa dân sự chuyên trách và tòa hình sự chuyên trách.

+ Tòa án cấp xét xử cao nhất:

Ủy ban tư pháp của Hội đồng tư mật chỉ là cấp xét xử phúc thẩm đối với một số trường hợp nhất định.

Ủy ban phúc thẩm của Thượng nghị viện giải quyết đại đa số các vụ phúc thẩm.

– Ở Mỹ: Hệ thống tòa án kép bao gồm hệ thống tòa án Bang và hệ thống tòa án Liên bang.

+ Hệ thống tòa án Liên bang:

• Tòa án quận: Các tòa án quận có quyền xét xử hầu hết các vụ tranh tụng bản án, phán quyết của tòa án Quận có thể bị kháng cáo lên tòa phúc thẩm.
• Tòa án tối cao Liên bang: Đây là cấp xét xử cao nhất trong hệ thống tòa án Liên bang và tòa án thực sự có quyền lực. Tòa án tối cao có quyền tùy ý trong việc thụ lí hồ sơ khiếu kiện với một vài ngoại lệ: Tòa chỉ xét xử những vụ việc mà Tòa muốn xử. Tòa có toàn quyền quyết định tiếp nhận giải quyết đơn kháng cáo, kháng nghị nếu cảm thấy đó là vụ việc quan trọng hoặc vì mâu thuẫn nào đó trong các phán quyết của tòa án.

+ Hệ thống tòa án bang:

• Các tòa sơ thẩm cấp quận: Là cấp xét xử chủ yếu các vụ việc hình sự và dân sự.
• Tòa án phúc thẩm: Có thẩm quyền xét xử phúc thẩm các bản án của tòa án sơ thẩm cấp quận xét xử.
• Tòa án tối cao của bang: Là cấp kháng cáo cuối của các bang. Chủ yếu xét xử phúc thẩm những vụ việc đã được giải quyết bởi tòa án phúc thẩm của bang và có quyền quyết định lựa chọn những vụ việc để xét xử phúc thẩm.

* Phương thức hoạt động của tòa án

– Ở Anh: Mỗi tòa án bị buộc phải tuân thủ theo các quyết định của tòa án cấp cao hơn trong cùng hệ thống. Không phải mọi phán quyết của tòa đều được coi là án lệ. Yếu tố thời gian không làm mất đi tính hiệu lực của tiền lệ.

– Ở Mỹ: Hệ thống tư pháp của Mỹ về cơ bản được tiến hành thông qua tranh tụng. Phán quyết của các tòa án tối cao của Bang và Liên bang không chịu sự ràng buộc của chính mình. Tòa án bang không bị bắt buộc tuân thủ án lệ của các bang khác.

* Nguyên tắc thiết lập hệ thống tòa án

– Ở Anh, hệ thống tòa án được thiết lập theo khu vực. Có tòa Nữ hoàng để đại diện cho hoàng gia.

– Ở Mỹ, hệ thống tòa án được thiết lập theo bang bao gồm tòa án Liên bang và tòa án các Bang.

* Chế độ bổ nhiệm thẩm phán

– Ở Anh, thẩm phán được bổ nhiệm từ những luật sư tranh tụng và luật sư tư vấn do Ủy Ban Thẩm Phán gửi tới Đại pháp quan bổ nhiệm và được bổ nhiệm suốt đời.

– Ở Mỹ, trong hệ thống tòa án Liên bang, thẩm phán do Tổng thống bổ nhiệm và Thượng nghị viện phê chuẩn. Còn trong hệ thống tòa án bang, thẩm phán do thống đốc bang bổ nhiệm.

* Án lệ:       – Ở Anh thì án lệ là nguồn luật chính thống và chủ yếu

– Ở Mỹ, án lệ ít quan trọng hơn và chỉ áp dụng ở tòa án cấp trên.

* Nguyên nhân dẫn đến sự khác nhau

– Nguyên nhân dẫn đến sự khác biệt trên là do Anh là một quốc gia có dân cư gần như thuần nhất còn Mỹ lại là nước có dân số chủ yếu là dân nhập cư, đa tôn giáo, đa sắc tộc đi cùng với lối sống và đặc trưng về nền kinh tế xã hội cũng khác nhau, nên trong cách suy nghĩ và tư duy pháp lý có những điểm khác biệt là điều tất yếu.

– Bên cạnh đó, nhà nước Mỹ được tổ chức dưới dạng Cộng hòa Liên bang, trong đó các bang có chủ quyền độc lập của riêng mình.  Ở Anh, nhà nước được tổ chức dưới dạng Quân chủ Lập hiến với Thủ tướng đảm nhiệm vị trí đứng đầu Chính phủ.

Như vậy, chúng ta có thể nhận thấy rằng hệ thống tòa án của Vương quốc Anh và Mỹ có những điểm tương đồng và những điểm khác biệt, điều đó làm cho chúng có sự gặp gỡ nhau nhưng cũng mang trong mình những nét đặc trưng riêng, làm nên bản sắc riêng. Từ đó, trong sự vận động tất yếu của mình, chúng có học hỏi, hội tụ với nhau, mỗi hệ thống tòa án sẽ phát huy được những thế mạnh, khắc phục những hạn chế của mình để trở thành cơ sở cho một hệ thống tòa án toàn thế giới phát triển, tiến bộ và đáp ứng được nhu cầu của toàn bộ nhân loại.