So sánh hệ thống tòa án Pháp, Đức?

Hỏi: So sánh hệ thống tòa án Pháp, Đức?

Đáp:

– Là một trong hai dòng họ pháp luật lớn nhất thế giới, Civil Law là dòng họ pháp luật bao gồm rất nhiều hệ thống pháp luật khác nhau. Trong đó, khi nhắc đến dòng họ pháp luật này không thể không kể đến hệ thống pháp luật của Cộng hòa Pháp và Cộng hòa liên bang Đức. Một trong những bộ phận quan trọng của hệ thống pháp luật chính là hệ thống tòa án. Hệ thống tòa án là cơ quan cao nhất trong hệ thống xét xử của mỗi quốc gia, là cơ quan thi hành quyền tư pháp trong hệ thống của các cơ quan quyền lực nhà nước. Tìm hiểu về hệ thống pháp luật nói chung và hệ thống tòa án của hai quốc gia này, ta thấy được những điểm tương đồng và khác biệt đáng chú ý.

– Sơ đồ:

Những điểm tương đồng

– Hai hệ thống tòa án cùng thuộc dòng họ pháp luật Civil Law một dòng pháp luật lớn có ảnh hưởng trên thế giới

– Đều có 3 tòa án là tòa hiến pháp, tòa hành chính, tòa tư pháp.

– Hệ thống được phân cấp xét xử theo 3 cấp tòa: sơ thẩm, phúc thẩm và cấp xét xử có thẩm quyền cao nhất.

– Hệ thống tòa án của Pháp và Đức hoạt động đều nhằm mục đích đảm bảo pháp luật được thực hiện trên thực tế và có vai trò răn đe, giáo dục mọi người trong xã hội thực hiện pháp luật một cách nghiêm chỉnh.

– Không coi tiền lệ pháp là hình thức pháp luật thông dụng và phổ biến như pháp luật thành văn (đều thống nhất lập pháp là hoạt động của nghị viện, tòa án chỉ là nơi áp dụng pháp luật và án lệ chỉ là hình thức khắc phục khuyết điểm của pháp luật thành văn).

– Cả hai hệ thống tòa tư pháp của hai nước đều có quy định về thẩm quyền của cấp xét xử cao nhất (xem xét về thủ tục tố tụng và quá trình áp dụng pháp luật, nếu có sai sót sẽ hủy án và chuyển hồ sơ vụ án cho tòa phúc thẩm cùng cấp tòa đã xét xử trước đó để xét xử lại).

– Các thành viên trong tòa án hiến pháp được hình thành bằng con đường bổ nhiệm và không được bầu lại khi hết nhiệm kỳ.

– Đều không thừa nhận vai trò lập pháp.

* Nguyên nhân dẫn đến sự giống nhau là do: Hai hệ thống tòa án cùng thuộc dòng họ pháp luật Civil Law một dòng pháp luật lớn có ảnh hưởng trên thế giới.  Cả hai hệ thống tòa án luôn hướng đến mục tiêu nhằm đảm bảo pháp luật thực hiện trên thực tế. Đều không thừa nhận vai trò lập pháp vì Pháp và Đức cùng chịu ảnh hưởng của thuyết phân chia quyền lực nên không thừa nhận vai trò lập pháp của cơ quan xét xử. Do vậy, pháp luật thành văn được coi trọng và có trình độ pháp điển hoá cao.

Những điểm khác nhau

* Về cơ cấu tổ chức

– Ở Pháp: Không phân chia thành các cấp. Được chia thành 3 hệ thống: Tòa án tư pháp, Tòa án hành chính và Tòa án hiến pháp (Hội đồng bảo hiến).

– Ở Đức: Được tổ chức theo 2 cấp là: Liên bang và bang. Có 6 hệ thống tòa án nhỏ hơn: Tòa tư pháp, tòa hiến pháp, tòa hành chính, tòa bảo hiểm xã hội, tòa lao động, tòa hành chính (tòa thuế).

* Hệ thống Tòa án tư pháp

– Ở Pháp: Được chia thành 5 loại tòa án chuyên ngành:

+ Tòa án dân sự thông thường gồm các cấp xét xử:

• Tòa sơ thẩm thẩm quyền hẹp có thẩm quyền xét xử các vụ dân sự nhỏ.
• Tòa sơ thẩm thẩm quyền rộng là cấp xét xử cơ bản của hệ thống tòa án Pháp.
• Tòa phúc thẩm có nhiệm vụ xét xử phúc thẩm các vụ án do tòa án cấp dưới xét xử bị kháng nghị, kháng cáo và xét xử các bản án phức tạp.

+ Tòa án dân sự đặc biệt: Tòa thương mại, tòa lao động, tòa xét xử hợp đồng nông nghiệp.

+ Tòa hình sự thông thường: Được chia thành: Tòa vi cảnh xét xử các tội vi cảnh, Tòa tiểu hình xét xử thường tội, Tòa tiểu hình phúc thẩm xét xử phúc thẩm các vụ án bị kháng nghị, kháng cáo của 2 loại tòa án nói trên, Tòa đại hình xét xử các loại địa hình.

+ Tòa hình sự đặc biệt: Tòa án dành cho các vị thành niên, tòa án quân sự, tòa án an ninh quốc gia.

+ Tòa phá án: Là tòa tư pháp tối cao của nước Cộng hòa Pháp. Đặc biệt là tham vấn cho Chính phủ mà ở Đức không có.

– Ở Đức: Bao gồm các loại tòa án sau đây:

+ Tòa án tư pháp có thẩm quyền thấp nhất (AG): Giải quyết các vụ khiếu kiện nhỏ, các vi phạm hình sự nhỏ.

+ Tòa án cao hơn AG là tòa LG: Xét xử sơ thẩm phần lớn các vụ án hình sự và tranh chấp dân sự ở Đức.

+ Tòa án cấp cao hơn LG là tòa án phúc thẩm (OLG): Chỉ chuyên xét xử phúc thẩm các bản án của các tòa LG bị kháng nghị, kháng cáo.

+ Tòa án tư pháp cấp cao nhất có thẩm quyền chung là tòa án liên bang (BGH): Chỉ xem xét các vấn đề pháp luật nghĩa là chỉ xem xét các thủ tục mà tòa án đã xét xử có đúng như quy định của pháp luật hay không.

* Hệ thống Tòa án hiến pháp (mô hình bảo hiến)

	PHÁP	ĐỨC
Tên gọi	Hội đồng bảo hiến	Tòa án Hiến pháp
Cơ cấu	9 thành viên do Tổng thống, Chủ tịch Thượng viện, Chủ tịch Hạ viện bổ nhiệm. Ngoài ra, các cựu Tổng thống (nếu không từ chối) đều là thành viên.	16 thẩm phán do các Nghị viện liên bang bổ nhiệm được chia thành 6 hội đồng xét xử, mỗi hội đồng 3 thẩm phán chịu trách nhiệm giải quyết phần lớn các khiếu kiện.
Nhiệm kỳ	9 năm	12 năm
Chức năng	Kiểm soát tính hợp hiến của luật. Đối với các văn bản đã có hiệu lực, hội đồng chỉ xem xét lại khi có yêu cầu của Tổng thống, Thủ tướng, Chủ tịch Thượng viện, Chủ tịch Hạ viện, 60 Thượng nghị sĩ, 60 Hạ nghị sĩ.	Xem xét tính hợp hiến của các đạo luật, xét sử sơ thẩm và chung thẩm các vụ kháng cáo, kháng nghị liên quan đến tính hợp hiến của các đạo luật, xung đột về thẩm quyền giữa các bang và giữa các bang với liên bang.
Thẩm quyền	Hẹp hơn	Rộng hơn

* Hệ thống Tòa án hành chính

	PHÁP	ĐỨC
Cơ cấu tổ chức theo chiều dọc	+ Tòa án hành chính có thẩm quyền chung gồm có tòa hành chính cấp sơ thẩm, tòa hành chính cấp phúc thẩm, tham chính viện (tòa hành chính tối cao). + Tòa hành chính có thẩm quyền chuyên biệt: tòa kiểm toán; tòa kỷ luật, ngân sách và tài chính; ủy ban quốc gia về giải quyết tranh chấp về dịch vụ y tế và xã hội; ủy ban trung ương về giải quyết khiếu kiện của người tị nạn.	+ Sơ thẩm + Phúc thẩm + Giám đốc thẩm, tái thẩm
Thẩm quyền xét xử	Tòa hành chính chỉ xét xử các tranh chấp giữa cá nhân và các cơ quan hành chính cũng như các phát sinh giữa các cơ quan hành chính.	Tòa án hành chính giải quyết các khiếu nại thuộc thẩm quyền của cơ quan tài phán hành chính, bao gồm những tranh chấp về luật công mà không có đặc điểm liên quan đến hiến pháp (do tòa hiến pháp) và không được đạo luật liên bang giao cho tòa án khác.
Trong xét xử	Có thể xem xét đến việc bồi thường thiệt hại	Chỉ xem xét tính hợp pháp của các quyết định hành vi còn trách nhiệm bồi thường thiệt hại do tòa án dân sự giải quyết. Đối với các vụ kiện đòi bồi thường thiệt hại do hành chính gây ra giao cho tòa án thường giải quyết.
Cơ quan hành chính tài phán	Thuộc tham chính viện có thêm chức năng tư vẫn pháp lý cho chính phủ.	Thuộc tòa án hành chính liên bang Đức, không có chức năng tư vẫn pháp lí.

* Tòa án bảo hiểm xã hội

– Hệ thống tòa án ở Pháp không có tổ chức riêng tòa án bảo hiểm xã hội.

– Ở Đức, được hình thành 3 cấp bao gồm: Tòa án bảo hiểm xã hội liên bang, Tòa án bảo hiện xã hội cấp phúc thẩm của bang, Tòa án bảo hiển xã hội cấp sơ thẩm của bang.

* Tòa án lao động

– Ở Pháp, không có tổ chức riêng tòa án lao động.

– Ở Đức, chia làm 3 cấp: Tòa án lao động liên bang, Tòa án lao động cấp phúc thẩm của bang, Tòa án lao động cấp sơ thẩm của bang.

* Tòa án tài chính

– Ở Pháp, Tòa án tài chính không tổ chức riêng biệt. Tùy theo tính chất vụ việc mà giải quyết tại tòa án khác nhau. Thường giải quyết tại tòa án kỷ luật, ngân sách và tài chính.

– Ở Đức, bao gồm tòa án tài chính bang và tòa án tài chính liên bang.

* Nguyên nhân dẫn đến sự khác nhau

– Thứ nhất, về lịch sử, Đức từng bị chia cách lâu dài và chỉ thống nhất trong thời gian ngắn. Sau khi thống nhất lại dùng Hiến pháp của Tây Đức là hiến pháp quốc gia năm 1990 nên trong hệ thống pháp Iuật cùa quốc gia này đã tồn tại những điểm khác biệt. Còn ở Pháp qua các thời kỳ đều thống nhất sử dụng một bản Hiến pháp năm 1958.

– Thứ hai, về hình thức chính thể, Đức là nước Cộng hòa đại nghị còn Pháp là nước Cộng hòa lưỡng tính.

– Thứ ba, về hình thức cấu trúc nhà nước, Pháp là một nước đơn nhất trong khi Đức là một nhà nước liên bang nên các tổ chức của Đức chia theo bang chủ không chia theo từng ngành luật như Pháp.

– Thứ tư, dựa vào điều kiện kinh tế – xã hội của mỗi quốc gia mà việc xây dựng pháp Iuật khác nhau dẫn đến hệ thổng tòa án có những điểm khác nhau.

Nhìn chung, hệ thống tòa án của Đức không phức tạp, đơn giản hơn so với hệ thống tòa án Pháp.

Như vậy, chúng ta có thể nhận thấy rằng hệ thống tòa án của Cộng hòa Pháp và Cộng hòa Liên bang Đức có những điểm tương đồng và những điểm khác biệt, điều đó làm cho chúng có sự gặp gỡ nhau nhưng cũng mang trong mình những nét đặc trưng riêng, làm nên bản sắc riêng. Từ đó, trong sự vận động tất yếu của mình, chúng có học hỏi, hội tụ với nhau, mỗi hệ thống tòa án sẽ phát huy được những thế mạnh, khắc phục những hạn chế của mình để trở thành cơ sở cho một hệ thống tòa án toàn thế giới phát triển, tiến bộ và đáp ứng được nhu cầu của toàn bộ nhân loại.