Nêu khái niệm và phân tích đặc trưng cơ bản của quyền con người.

Hỏi: Nêu khái niệm và phân tích đặc trưng cơ bản của quyền con người.

Đáp:

* Khái niệm: Theo Văn phòng Cao ủy Liên hợp quốc về quyền con người: Quyền con người là những bảo đảm pháp lý toàn cầu có tác dụng bảo vệ các cá nhân và các nhóm chống lại những hành động hoặc sự bỏ mặc mà làm tổn hại đến nhân phẩm, những sự được phép và tự do cơ bản của con người. Đây là những quyền tự nhiên thiêng liêng và bất khả xâm phạm, những quyền tối thiểu của con người mà bất kì quốc gia nào cũng phải bảo vệ

Ví dụ: Quyền sống, quyền tự do, quyền học tập,…

* Đặc trưng cơ bản: Quyền con người có các đặc trưng cơ bản là tính phổ biến, tính không thể chuyển nhượng, tính không thể phân chia, tính liên hệ và phụ thuộc lẫn nhau.

– Thứ nhất, tính phổ biến của quyền con người: Tính phổ biến thể hiện ở chỗ quyền con người là những quyền thiên bẩm, vốn có của con người và được thừa nhận cho tất cả mọi người trên trái đất, không phân biệt chủng tộc, tôn giáo, giới tính, quốc tịch, địa vị xã hội vì bất cứ lí do gì. Mọi thành viên của nhân loại đều là chủ thể của các quyền con người và mức độ hưởng quyền phụ thuộc vào năng lực của mỗi chủ thể. Tuy nhiên, cần chú ý là sự bình đẳng không có nghĩa là cào bằng mức độ hưởng thụ, mà là bình đẳng về tư cách chủ thể và cơ hội thụ hưởng các quyền con người.

– Thứ hai, tính không thể chuyển nhượng: Các quyền con người được quan niệm là quyền tự nhiên, thiêng liêng và bất khả xâm phạm, hạn chế một cách tùy tiện như quyền sống, quyền tự do và mưu cầu hạnh phúc. Các quyền này gắn liền với cá nhân mỗi một con người và không thể chuyển nhượng cho bất kì người nào khác. Mọi giới hạn, hạn chế hay tước bỏ quyền của một cá nhân đều phải do pháp luật quy định và chỉ nhằm để bảo vệ lợi ích chính đáng, tương xứng của cộng đồng hay của cá nhân khác. Ví dụ, khi một người bị xem là tội phạm thì bị tước quyền tự do theo quyết định của Tòa án.

– Thứ ba, tính không thể phân chia: Thể hiện ở chỗ các quyền con người đều có tầm quan trọng như nhau, về nguyên tắc không có quyền nào được coi là có giá trị cao hơn quyền nào. Các quyền con người gắn kết chặt chẽ với nhau, tương hỗ lẫn nhau, việc tách biệt, tước bỏ hay hạn chế bất kì quyền nào đều tác động tiêu cực đến giá trị nhân phẩm và sự phát triển của con người. Tuy nhiên, tùy bối cảnh và với những đối tượng cụ thể, có thể ưu tiên thực hiện một số quyền con người nhất định. Ví dụ, khi có dịch bệnh đe dọa, quyền được ưu tiên thực hiện là quyền được chăm sóc y tế, hoặc cần có những quyền đặc biệt cho do phụ nữ, trẻ em, người khuyết tật, người thiểu số,… do đây là những nhóm yếu thế. Điều này không có nghĩa là bởi các quyền được ưu tiên thực hiện có giá trị cao hơn, mà bởi vì các quyền đó trong thực tế có nguy cơ bị đe dọa hoặc bị vi phạ m nhiều hơn so với các quyền khác.

– Thứ tư, tính liên hệ và phụ thuộc lẫn nhau: Các quyền con người dù là các quyền dân sự, chính trị hay các quyền kinh tế, xã hội, văn hóa cũng đều có mối liên hệ phụ thuộc lẫn nhau. Sự vi phạm một quyền sẽ trực tiếp hoặc gián tiếp gây ảnh hưởng tiêu cực đến việc bảo đảm các quyền khác, và ngược lại, tiến bộ trong việc bảo đảm một quyền sẽ trực tiếp hoặc gián tiếp tác động tích cực đến việc bảo đảm các quyền khác. Ví dụ, quyền học tập là tiền đề để con người có điều kiện thực hiện các quyền khác, không có quyền sống thì sẽ không có quyền nào cả hay quyền có việc làm là tiền đề để thực hiện các quyền khác như quyền học tập, quyền có nhà ở, quyền sở hữu tư nhân,…